Ιωάννης Καλβίνος - Calvinus (1509-1564)

Ο Καλβίνος γεννιέται στη Νουαγιόν του Πικάρντι, το 1509. Από παιδική ηλικία ο πατέρας του, τον προόριζε να αναλάβει κάποιο ιερατικό αξίωμα, καθώς εκείνος υπήρξε γραμματέας του επισκόπου της Νουαγιόν.

Πράγματι ακολουθεί την ιερατική πορεία και εκπαίδευση και το 1521 ξεκινά το δρόμο για το ιερατικό αξίωμα, και πηγαίνει στο Παρίσι για σπουδές 1523-1527, και διορίζεται στο Ναό του Αγίου Μαρτίνου της Μαρτεβίλ, ενώ το 1528 αποκτά και τον τίτλο του διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο. Συνεχίζει για λίγο ακόμα τις σπουδές και επιστρέφει το 1531 στη Νουαγιόν.

Ανήσυχο και επίμονο πνεύμα, στη διάρκεια των σπουδών εκφράζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη λογική, τη φιλοσοφία και τα νομικά. Στη διάρκεια των σπουδών του δέχεται και την επίδραση των Μεταρυθμιστών. Παράλληλα ο αφορισμός και θάνατος του πατέρα του και ο προσηλυτισμός του αδελφού του Κάρολου στο Λουθηρανισμό, τον αναγκάζουν να καταφύγει στο Παρίσι.

Δημιουργεί πλέον δεσμούς με τους εκεί Μεταρυθμιστές, υποστηρικτές της Μεταρύθμισης και ανθρωπιστές, όπως τον Νικόλαο Κοπ, Πρύτανη του Πανεπιστημίου των Παρισίων, με τον οποίο συνεργάστηκε στην σύνταξη των παραδόσεών του και επίσημων λόγων του, όπου διακύρητε τις νέες ιδέες, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων.

Το 1534 ασκεί για μικρό διάστημα το ρόλο του κύρηκα, παραιτείται από το εκκλησιαστικό του αξίωμα, παραμένει για λίγο στο Παρίσι, και έπειτα συνεχίζει αδιάσπαστος το συγγραφικό του έργο στην Βασιλεία. Στη διάρκεια της περιόδου διαμονής στο Παρίσι, συντάσσει ένα υπόμνημα στο έργο του Σενέκα De Clementia, αναζητώντας την επίδραση της στωικής φιλοσοφίας στον χριστιανισμό και ξεκινά τη συγγραφή του έργου Διδασκαλία της Χριστιανικής Θρησκείας, που ολοκληρώνει στην Βασιλεία το 1536, όπου δημοσιεύεται σε συνεχείς επανεκδόσεις και βελτιώσεις, μέχρι το 1560, και αποτελεί την πληρέστερη έκφραση της διδασκαλίας του Καλβινισμού.

Ο κύκλος του διευρύνεται και παρά τις εντάσεις και τον πόλεμο που αντιμετωπίζει, αρχίζει να έχει σημαντικούς συμμάχους. Το 1536 ο Φαρέλ, Μεταρυθμιστής της Γενεύης τον προσκαλεί ως φιλοξενούμενό του. Η αυστηρότητα του Καλβίνου και η επιμονή του στην άσκηση πειθαρχίας στη ζωή της μεταρυθμισμένης κοινότητας, προκάλεσε πολύ σημαντικές αντιδράσεις.

Καταφέυγει στο Στρασβούργο, όπου τον φιλοξενεί ο Μεταρυθμιστής Μπούκερ, όπου και συνδέεται με τους Μεταρυθμιστές της Γερμανίας, όπως το Φίλιππο τον Μελάχθονα. Στη διάρκεια της διαμονής στο Στρασβούργο, παντρεύεται την Ιντελέτα ντε Μπύρ, χήρα ενός Αναβαπτιστή, η οποία τον στηρίζει στις ιδέες και το έργο του.

Ο Φαρέλ τον προσκαλεί ξανά στην Γενεύη, όπου πλεον έχει την ευκαιρία να εφαρμόσει τους αυστηρότατους κανόνες πειθαρχίας και οργανώνει καλύτερα, την μεταρυθμισμένη κοινότητα. Θεμελιώνει και δημοσιεύει τους Εκκλησιαστικούς Κανονισμούς που υιοθετούνται από το γενικό συμβούλιο της πόλης.

Οι κληρικοί πλέον επιλέγονται από το λαό και εξετάζονται για το περιεχόμενο της διδασκαλίας της πίστης και ορίζονται τακτικές εβδομαδιαίες συνελεύσεις και μηνιαίες σύνοδοι, ώστε να υπάρχει καλύτερος έλεγχος και συντονισμός του έργου. Στο πλαίσιο αυτό σχηματίστηκε και μια Τάξη Διδασκάλων για την κατήχηση και το κύρηγμα, που υπάγονταν στο Εκκλησιαστικό Συμβούλιο, που συγκροτούσαν 6 κληρικοί, 12 λαϊκοί και διάκονοι.

Η συνειδητοποίηση της Καλβινιστικής διδασκαλίας από το λαό απαιτούσε την ύπαρξη ικανών δασκάλων που θα κύρηταν το μήνυμα, ένας από αυτούς ήταν ο αυτοδίδακτος και χαρισματικός Θεόδωρος Μπεζ, που καταρτίζονταν στην Ακαδημία της Γενεύης.

Για το έργο της κατήχησης, η φημισμένη αυτή Σχολή προσέφερε επίλεκτα και σημαντικά στελέχη. Στον Καλβινισμό δίνεται μεγαλύτερη σημασία στον υπερτονισμό του πνευματικού χαρακτήρα της εκκλησίας και λιγότερο στα μυστήρια, τα οποία απορρίπτει με εξαίρεση το μυστήριο της θείας ευχαριστίας και του βαπτίσματος, που δέχεται σαν σύμβολα ενέργειας της θείας χάριτος.

Αμφισβητεί το επιφανειακό κύρος της ιερής παράδοσης, με μόνη εξαίρεση τις 4 πρώτες οικουμενικές συνόδους. Δίνει μεγάλη σημασία στην απλούστευση της θείας λατρείας και υπερτονίζει την αξία του κυρήγματος και της προσωπικής μαρτυρίας της πίστης. Συγκριτικά προς τον Λουθηρανισμό διαφοροποίησε την παραδοχή περί της πραγματικής παρουσίας του Χριστού στην θεία ευχαριστία.

Έδωσε διάφορες νέες προοπτικές ως προς τη διδασκαλία περί της θείας χάριτος. Η κατάκτηση της ευσέβειας και αφιέρωσης στο κύρηγμα, εμφυσούσε τον ζήλο για το ιεραποστολικό έργο και την ενεργοποίηση σε αυτό τον τομέα των μελών του.

Η Ακαδημία της Γενεύης υπήρξε ένας πυρήνας εκκολαπτόμενων ιεραποστόλων. Ο Καλβίνος οραματίστηκε και εμψύχωσε την κυρηκτική δραστηριότητα των μελών του. Στα πλαίσια εξάπλωσης, υπήρχε και ο προσυλητισμός σημαντικών στελεχών της κοινωνίας από τους ανώτερους κοινωνικοπολιτικούς κύκλους.

Η αντανάκλαση του προτύπου της Γενεύης και σε μικρότερους πυρήνες παράλληλα με την εξάπλωση έδινε και μια έννοια συνοχής. Κάτι που ήταν πολύ σημαντικό σε μια περίοδο συνεχών διωγμών από την κεντρική εξουσία, όπως το Διάταγμα Κομπιέν 1557.

Παρά τους διωγμούς, έχοντας την προστασία υψηλών στελεχών της κοινωνίας που είχαν εισχωρήσει στο Μεταρρυθμιστικό όραμα του Καλβινισμού, οι διωχθέντες ως αιρετικοί, Καλβινιστές, συγκαλούν Εθνική Συνέλευση, 1559, και διακυρήτουν την πίστη τους με την Ομολογία Πίστεως - Confessio Gallicana, την υιοθέτηση της Eκκλησιαστικής Πειθαρχίας, του Καλβίνου.

Τα κύμματα ιεραποστόλων κατακτούν την Ευρώπη. Από τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα διεισδύει και στα πιο λαϊκά, το ιεραποστολικό έργο έιναι τόσο καλά οργανωμένο, σαν εκστρατεία στρατηγικής εξάπλωσης και επιτυγχάνει το σκοπό του. Η άρνηση του Φιλίππου Β΄ να δεχθεί την Ομολογία Πίστεως των Καλβινιστών, δίνει ώθηση για να συνεχίσουν πιο δυναμικά το έργο τους, παρά κάποιες εσωτερικές διασχίσεις που παρουσιάζονται.

Αν και έγιναν προσπάθειες ένωσεις των ομάδων Μεταρρυθμιστών, απέβησαν άκαρπες. Ανάλογα με το πολιτικό πλαίσιο κάθε χώρας πήρε και διαφορετικές αποχρώσεις, έτσι στην Αγγλία ο Καλβινισμός ταυτίστηκε σχεδόν με τον πουριτανισμό, τη θρησκευτική πολιτική του Εδουάρδου Γ΄ και τη δράση του μεταρρυθμιστή Τζον Νοξ.

Εξέχουσα θέση κατέκτησε στην Σκωτία, μές από τις διδασκαλίες κυρίως του Τζον Νοξ στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, με ιδιαίτερη υποστήριξη από τους ευγενείς. Χάριν του Τζειμς Στιούαρτ, πέτυχε την επικύρωση της Ομολογίας Πίστεως από το κοινοβούλιο της Σκωτίας και έτσι η Σκωτία έγινε ένα σημαντικό κέντρο του Προτεσταντισμού και Καλβινισμού σε παγκόσμια κλίμακα.

Οι Αντιμεταρρυθμιστικές δυνάμεις της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας ήταν ισχυρότατες, αλλά οι Καλβινιστές αντιτάχθηκαν με σθένος και επιμονή στο έργο τους. Στην Ουγγαρία πέτυχαν την Ουγγρική Ομολογία, Confessio Hungarica, 1557. Κατά την περίοδο αποικιοκρατίας, το 17ο αιώνα, το μεταρρυθμιστικό κύμα καλβινιστών, επεκτάθηκε πέρα από τα σύνορα της Ευρώπης.

Όμως το έργο του Καλβίνου, για να επικρατήσουν οι νέες ιδέες και η μεταρύθμιση εκείνη την εποχή δεν έγινε διαλεκτικά και αναίμακτα. Οι αντιδράσεις εναντίον του ήταν τεράστιες, ακόμα και από τα ίδια τα μέλη της κοινότητας των μεταρρυθμιστών. Βασίστηκαν κυρίως στην αυστηρότατη επιβολή πειθαρχίας και ελέγχου των ηθών.

Ο Καλβίνος πιστός στις ιδέες του και θέλοντας να επικρατήσουν, παρά το τίμημα, δεν δίστασε να ασκήσει βία για να εξουδετερώσει τους πυρήνες αντίδρασης. Οι αντίπαλοί του εξορίστηκαν, εκτελέστηκαν ή κάηκαν. Ορισμένα ονόματα που μπορούμε να αναφέρουμε είναι του Ιάκωβου Γκρυέ και Μιχαήλ Σερβέτ.

Οι εξορίες και εκτελέσεις συνεχίζονταν, ενώ η δύναμη του Καλβίνου μεγάλωνε και εδραιοποιούνταν καθώς δεν επέτρεπε την ύπαρξη αντίπαλων δυνάμεων να την αναστείλουν. Η εξουσία που είχε αποκτήσει ήταν ανυπέρβλητη, αλλά μέσα στη θολερότητα της βίας και της μανίας επιβολής ενός νέου τρόπου αντίληψης, ο μόνος σκοπός ήταν να επικρατήσει η Μεταρρύθμιση.

Παράλληλα με όλο αυτό το σκοτάδι βίας στην προσπάθεια επιβολής του φωτός όπως εκείνος το αντιλαμβανόταν, πολεμώντας λυσαλέα κάθε τι που θα στεκόταν εμπόδιο, συνέχιζε ασταμάτητα το συγγραφικό του έργο, το κύρηγμα και το διδακτικό του έργο, θαρρείς για να προλάβει μια μυστική συμφωνία που ίσως είχε δώσει στον εαυτό του. Η Ακαδημία της Γενεύης ακολουθώντας πιστά ετοίμαζε τα νέα στελέχη που θα εκπαιδεύονταν κατάλληλα για να συνεχίσουν το έργο της Μεταρρύθμισης, ενώ έγινε και ένας κόλπος προστασίας για τους εξόριστους και κυνηγημένους μεταρρυθμιστές.

Ίσως η βία να ήταν ένας βάρβαρος τρόπος επιβολής μιας ιδέας, ίσως η εποχή ήταν βάρβαρη και απαιτούσε βάρβαρους τρόπους. Καθένας μπορεί να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα, και να εμβαθύνει περισσότερο αναζητώντας την αλήθεια, για τον Καλβίνο. Όμως παράδοξα ίσως αξίζει να του αναγνωρίσουμε κάτι, ότι δεν αγωνίστηκε για προσωπική προβολή ή κατάκτηση εξουσίας και πλούτου, αλλά πάλεψε με όποιον τρόπο μπορούσε, ακόμα και αν ήταν λάθος τρόπος, για να διδαχθεί εκείνο που ο ίδιος θεωρούσε σωστό και αφιέρωσε την ζωή του να μελετά σε βάθος.

Ο φανατισμός είναι μια βίαια έκφραση του εγωισμού, χρειάζεται να μάθουμε από τα γεγονότα που καταγράφονται στην ιστορία, να μην επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος, η συνείδηση της ανθρωπότητας, χρειάζεται χρόνο για να αντιληφθεί κάποια πράγματα, δεν θα ανυψωθεί απαραίτητα αν της επιβληθεί κάτι βίαια.

Ένας σημαντικός πολέμιός του, ήταν ο Castellio, ο οποίος σε μια κριτική σε αντιπαραβολή με γραπτά του Καλβίνου, υπενθυμίζει την ύπαρξη μιας φράσης στις πρώτες εκδόσεις ενός βιβλίου του Calvino, που σε επανέκδοση τροποποιήθηκε.

Μέσα στον αμείλικτο πόλεμο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας κατά των αιρέσεων, ο Καλβίνος γράφει «Είναι εγκληματικό να καταδικάζονται οι αιρετικοί σε θάνατο. Το να οδηγούνται σε ένα τέλος στην πυρά ή στην λεπίδα του σπαθιού, έρχεται σε αντίθεση με κάθε αρχή ανθρωπιάς». Τώρα κάτω από ποιές συνθήκες ψυχολογικής βίας και εσωτερικής μάχης οδηγήθηκε σε μια παρόμοια στάση, για να αλλάξει τις κατεστημένες ιδέες, δεν γνωρίζουμε ακριβώς.

Σε προσωπική του αλληλογραφία, έμοιαζε να ζητά συγχώρεση μονάχα από τον εαυτό του για τα εγκλήματα, που ο ίδιος θεώρησε αναγκαία να διαπράξει. Από την άλλη όμως η ακραία στάση του Καλβίνου, ήταν στα πλαίσια που εκείνος όριζε ως επιτεύξιμα, και απαιτούσε από τον κλήρο, και όσους ακολουθούν τον δρόμο της ιεροσύνης να έχουν φοβερή αυτοπειθαρχία, έλεγχο του βίου και μια σημαντική ιεραποστολική δράση, που μπορούσαν να ακολουθήσουν κατάλληλα προετοιμασμένα στελέχη.

Υπήρξε χαρισματικό άτομο, με έφεση στον ρητορικό λόγο, επαφή με το θείο και εμπνευσμένη δράση, ταλέντο στην οργάνωση, χαρακτηρίζονταν από αυταρχισμό, αλλά και ιεραποστολική στάση και έφεση.

Παραμένει γνωστός σαν ένας από τους κορυφαίους Μεταρρυθμιστές του 16ου αιώνα. Τάραξε τα νερά στους θρησκευτικούς κύκλους της Ευρώπης. Θεμελιώσε τον Καλβινισμό, ως κύρια κατεύθυνση της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης, μέσα από τη διδασκαλία του και τα συγγράμματά του, δίνοντας μεγαλύτερη σημασία στην σχέση θεού και ανθρώπου, και λιγότερη στους εκκλησιαστικούς θεσμούς, όρισε σε νέο άξονα τα ηθικά πλαίσια του ιερατικού βίου, διαμόρφωσε την σχέση οικονομικού βίου και θρησκευτικής σχέσης με απόλυτη αυστηρότητα.


Βιβλιογραφία

1.Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπρυτάνικα

2.THE RIGHT TO HERESY. Castellio Against Calvin (Το δικαίωμα στην αίρεση. Καστίγιο εναντίον Καλβίνου.)

3.Martinus Bellius's De haereticis, "Magdeburg," 1554. ( έργο των Castellio, Curio με ψευδώνυμο Bellius)

4. Concerning Heretics,( αγγλική εκδοχή με έργα των Sebastian Castellio and David Joris επάνω στην Θρησκευτική Ελευθερία) του Roland H. Bainton, 1935, τόμος XXII of the Records of Civilization, εκδόσεις Columbia University Press U. S. A.

5.Sebastien Castellion et la Reforme Calviniste, by Etienne Giran, Paris, 1914